Χολέρα: Η κρίση νερού κρατά ζωντανή την απειλή

Για το ελληνικό κοινό, η χολέρα μπορεί να μοιάζει με ασθένεια άλλης εποχής. Τα παγκόσμια στοιχεία, ωστόσο, δείχνουν ότι παραμένει ενεργή απειλή όπου δεν υπάρχουν ασφαλές πόσιμο νερό, αποχέτευση και αξιόπιστη υγειονομική περίθαλψη. Η πιο πρόσφατη προειδοποίηση προέρχεται από το Σουδάν: νέα έξαρση που εμφανίστηκε τον Μάιο του 2026 είχε προκαλέσει περισσότερα από 1.330 επιβεβαιωμένα κρούσματα και 114 θανάτους έως τις 10 Ιουλίου, ενώ ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας κατέγραψε αρχικά θνητότητα 13,7% μεταξύ των διαγνωσμένων ασθενών.

Η χολέρα υποχωρεί όπου το νερό παραμένει ασφαλές

Η χολέρα προκαλείται από το βακτήριο Vibrio cholerae και μεταδίδεται μέσω μολυσμένου νερού ή τροφίμων. Η έντονη υδαρής διάρροια μπορεί να οδηγήσει σε θανατηφόρα αφυδάτωση μέσα σε λίγες ώρες, αλλά η θεραπεία είναι σχετικά απλή όταν υπάρχει έγκαιρη πρόσβαση σε φροντίδα.

Οι περισσότεροι ασθενείς μπορούν να αναρρώσουν με διάλυμα ενυδάτωσης από καθαρό νερό, σάκχαρα και άλατα. Στις σοβαρές περιπτώσεις χρειάζονται ενδοφλέβια υγρά και αντιβιοτικά. Σε λειτουργικό θεραπευτικό κέντρο, λιγότερο από το 1% των ασθενών πεθαίνει, ποσοστό που βρίσκεται εντός του ορίου επαρκούς περίθαλψης του ΠΟΥ.

Το κρίσιμο παράδοξο είναι ότι τόσο η πρόληψη όσο και η βασική θεραπεία εξαρτώνται από το καθαρό νερό, το οποίο εξακολουθούν να στερούνται περίπου 2 δισ. άνθρωποι.

Για χώρες με αξιόπιστα δίκτυα ύδρευσης, αποχέτευσης και υγείας, αυτό εξηγεί γιατί η χολέρα έχει σχεδόν εξαφανιστεί. Στις ΗΠΑ καταγράφονται λιγότερα από 20 κρούσματα τον χρόνο και σχεδόν όλα αφορούν ταξιδιώτες που μολύνθηκαν στο εξωτερικό. Για μια χώρα με διεθνείς μετακινήσεις όπως η Ελλάδα, η διάκριση αυτή έχει σημασία: η ύπαρξη του βακτηρίου διεθνώς δεν ισοδυναμεί με εγχώρια εξάπλωση, ενώ οι υποδομές είναι εκείνες που εμποδίζουν μια εισαγόμενη λοίμωξη να εξελιχθεί σε ευρύτερη κρίση.

Τα πραγματικά κρούσματα εκτιμάται ότι είναι πολύ περισσότερα

Από το 2021 έως το 2025, τα δηλωμένα κρούσματα αυξήθηκαν περίπου κατά 175%. Ο μέσος ετήσιος αριθμός για αυτή την περίοδο ήταν περίπου 481.000, αλλά η επίσημη καταγραφή θεωρείται ελλιπής, επειδή αρκετές από τις χώρες που πλήττονται περισσότερο δεν διαθέτουν επαρκή εργαστήρια και συστήματα επιτήρησης.

Ο ΠΟΥ εκτιμά ότι η πραγματική επιβάρυνση φτάνει τα 1,3 έως 4 εκατ. κρούσματα και τους 21.000 έως 143.000 θανάτους ετησίως. Η παγκόσμια θνητότητα μεταξύ των καταγεγραμμένων ασθενών ήταν περίπου 1,2% το 2025, ελαφρώς υψηλότερη από το όριο του 1% που χρησιμοποιεί ο οργανισμός ως δείκτη επαρκούς φροντίδας.

Η νόσος ευνοείται από συνθήκες που συχνά συνυπάρχουν: ταχεία αστική ανάπτυξη χωρίς ανάλογες υποδομές αποχέτευσης, πλημμύρες ή ξηρασίες που επηρεάζουν τις ασφαλείς πηγές νερού και ένοπλες συγκρούσεις που καταστρέφουν δίκτυα ύδρευσης και μονάδες υγείας ή μετακινούν πληθυσμούς σε πολυσύχναστους καταυλισμούς.

Στο Σουδάν η κατάρρευση της περίθαλψης αυξάνει τον κίνδυνο

Η προηγούμενη έξαρση στο Σουδάν είχε κηρυχθεί λήξασα τον Μάρτιο του 2026 και μόλις είχε ολοκληρωθεί εκστρατεία εμβολιασμού που κάλυψε εκατομμύρια ανθρώπους. Δύο μήνες αργότερα, όμως, εμφανίστηκε νέα έξαρση.

Σύμφωνα με τον ΠΟΥ, τον Απρίλιο του 2026 το 37% των υγειονομικών εγκαταστάσεων της χώρας δεν λειτουργούσε, έπειτα από τρία χρόνια πολέμου. Η αρχική θνητότητα 13,7% αντανακλά τόσο την αποδυνάμωση των υπηρεσιών υγείας όσο και το γεγονός ότι η επιτήρηση στα πρώτα στάδια εντοπίζει συνήθως τους ασθενείς με τα σοβαρότερα συμπτώματα.

Αυτό σημαίνει ότι η χολέρα γίνεται πολύ πιο θανατηφόρα όχι επειδή είναι δύσκολο να αντιμετωπιστεί, αλλά επειδή οι ασθενείς δεν φτάνουν εγκαίρως σε καθαρό νερό και θεραπεία.

Το ίδιο πρόβλημα αποτυπώνεται και ευρύτερα: το 2024 σχεδόν το ένα τέταρτο των θανάτων από χολέρα παγκοσμίως σημειώθηκε εκτός υγειονομικών μονάδων. Στην έξαρση του 2024-25 στο Νότιο Σουδάν, η θνητότητα ήταν 0,9% μεταξύ όσων νοσηλεύτηκαν, έναντι 1,9% στο σύνολο των ασθενών, ενώ το 47% των δηλωμένων θανάτων συνέβη εκτός δομών περίθαλψης.

Εμβόλια και υποδομές καθορίζουν την έκβαση

Υπάρχει αποτελεσματικό και χαμηλού κόστους πόσιμο εμβόλιο δύο δόσεων, το οποίο προσφέρει προστασία για αρκετά χρόνια. Επειδή όμως η ζήτηση υπερβαίνει επί μακρόν την προσφορά, ο διεθνής μηχανισμός που διαχειρίζεται το απόθεμα υπό τον ΠΟΥ έχει διαθέσει σε πολλές περιοχές μία δόση ανά άτομο. Η επιλογή παρέχει βραχυπρόθεσμη προστασία σε διπλάσιο αριθμό ανθρώπων κατά τη διάρκεια ενεργής έξαρσης.

Ο ΠΟΥ και οι συνεργάτες του έχουν θέσει στόχο να μειώσουν τους θανάτους από χολέρα κατά 90% έως το 2030. Η επίτευξή του δεν εξαρτάται μόνο από ιατρικές παρεμβάσεις: θα απαιτούσε να φτάσουν καθαρό νερό, άλατα ενυδάτωσης, εμβόλια και λειτουργικές υπηρεσίες υγείας στις κοινότητες που σήμερα παραμένουν χωρίς αυτά.