Έναν άγνωστο έως τώρα φυσικό μηχανισμό, μέσω του οποίου ο αρκτικός θαλάσσιος πάγος και ο ανοιχτός ωκεανός τροφοδοτούν την ατμόσφαιρα με σωματίδια που μπορούν να σχηματίσουν νέφη, κατέγραψε διεθνής ερευνητική ομάδα με επικεφαλής το Πανεπιστήμιο του Μπέρμιγχαμ. Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στις 5 Αυγούστου 2026 στο Nature Geoscience, βασίζεται σε μετρήσεις γύρω από τη Γροιλανδία και στον Πορθμό Ντέιβις. Κοντά στο όριο των πάγων, ο αριθμός των κατάλληλων σωματιδίων αυξήθηκε έως και 50 φορές μέσα σε μία ημέρα.
- Τα δεδομένα συγκεντρώθηκαν την άνοιξη και το καλοκαίρι του 2022 από το ερευνητικό πλοίο Discovery.
- Νέα σωματίδια σχηματίζονταν σε περισσότερο από το 80% των ηλιόλουστων ημερών.
- Σε ένα περιστατικό, τα σωματίδια αυξήθηκαν από περίπου 50 σε 1.500 ανά κυβικό εκατοστό.
- Η διαδικασία δεν έχει ακόμη ενσωματωθεί στα σημερινά κλιματικά μοντέλα.
Η υποχώρηση του πάγου διευρύνει τη ζώνη της έρευνας
Το υπόβαθρο της ανακάλυψης βρίσκεται στην οριακή ζώνη πάγου, τη στενή λωρίδα όπου ο ανοιχτός ωκεανός συναντά τον θαλάσσιο πάγο που λιώνει. Εκεί, σύμφωνα με τους ερευνητές, τα θαλάσσια φύκη εμφανίζουν τη μεγαλύτερη παραγωγικότητα και καταγράφηκαν οι ισχυρότερες επιδράσεις του μηχανισμού.
Καθώς η ατμόσφαιρα της Αρκτικής θερμαίνεται, η τήξη εκθέτει μεγαλύτερη έκταση αυτής της ζώνης. Η περιοχή έχει θερμανθεί περισσότερο από τρεις φορές ταχύτερα από τον παγκόσμιο μέσο όρο κατά τα τελευταία 40 χρόνια, ενώ η οριακή ζώνη διευρύνεται καθώς ο πάγος υποχωρεί.
Τα σωματίδια συμπύκνωσης λειτουργούν ως μικροσκοπικές επιφάνειες πάνω στις οποίες μπορεί να συγκεντρωθεί υδρατμός και να σχηματιστούν σταγονίδια νέφους. Επομένως, η ποσότητα και η χημική τους σύσταση επηρεάζουν τον σχηματισμό των νεφών και, κατ’ επέκταση, το πόση ηλιακή ακτινοβολία ανακλάται ή πόση θερμότητα συγκρατείται.
Η αποστολή του 2022 κατέγραψε τις εκρήξεις σωματιδίων
Την άνοιξη και το καλοκαίρι του 2022, οι επιστήμονες ταξίδεψαν με το Βασιλικό Ερευνητικό Πλοίο Discovery γύρω από τη Γροιλανδία και τον Πορθμό Ντέιβις. Οι επιτόπιες παρατηρήσεις έδειξαν ότι η ηλιακή ακτινοβολία ενεργοποιεί χημικές μετατροπές σε ουσίες που εκπέμπονται φυσικά από τον ωκεανό, τον πάγο και τις παράκτιες περιοχές.
Στο χημικό μείγμα περιλαμβάνονται ενώσεις ιωδίου, διμεθυλοσουλφίδιο από θαλάσσια φυτά και φύκη, καθώς και οργανικές ενώσεις από τη θάλασσα ή την ξηρά. Ο συνδυασμός τους οδηγεί στη δημιουργία νέων ατμοσφαιρικών σωματιδίων. Το γεγονός ότι αυτά εμφανίστηκαν σε πάνω από το 80% των ηλιόλουστων ημερών δείχνει, κατά τους ερευνητές, ότι ο μηχανισμός είναι συχνός σε αυτό το τμήμα της Αρκτικής.
Οι μετρήσεις αποτελούν την πρώτη επιτόπια επιβεβαίωση ενός μηχανισμού με οξοξέα ιωδίου και θειικό οξύ, ο οποίος έως τώρα είχε παρατηρηθεί μόνο σε εργαστηριακά πειράματα στον θάλαμο CLOUD του CERN.
Η ομάδα εντόπισε επίσης μια νέα κατηγορία ενώσεων, τα οξυγονωμένα οργανικά μόρια που περιέχουν ιώδιο, γνωστά ως I-OOMs. Αυτά φαίνεται να βοηθούν τα πολύ μικρά σωματίδια να μεγαλώσουν αρκετά ώστε να μπορούν να επηρεάσουν τον σχηματισμό νεφών.
Ο μηχανισμός θα προστεθεί στα κλιματικά μοντέλα
Το επόμενο βήμα είναι η ενσωμάτωση της διαδικασίας στα κλιματικά μοντέλα, εργασία την οποία έχει ήδη αναλάβει η ερευνητική ομάδα. Σήμερα η επίδρασή της δεν συνυπολογίζεται στις προβολές για την περιοχή, παρότι η οριακή ζώνη πάγου διευρύνεται.
Αυτό σημαίνει ότι οι σημερινές προσομοιώσεις δεν αποτυπώνουν ακόμη έναν φυσικό μηχανισμό που μπορεί να μεταβάλλει τη νεφοκάλυψη και το ενεργειακό ισοζύγιο της Αρκτικής.
Η επίδραση δεν είναι μονοσήμαντη: περισσότερα ή πυκνότερα νέφη κατά την περίοδο θέρμανσης θα μπορούσαν, σύμφωνα με τη μελέτη, να επιταχύνουν την τήξη του πάγου, ενώ ταυτόχρονα να ψύχουν τον ανοιχτό ωκεανό. Για την Ελλάδα και άλλες χώρες μακριά από την Αρκτική, η σημασία είναι έμμεση αλλά ουσιαστική, επειδή η καλύτερη αναπαράσταση των πολικών νεφών μπορεί να βελτιώσει τα μοντέλα που χρησιμοποιούνται για την κατανόηση του παγκόσμιου κλίματος.
Πόσο κρίσιμη θεωρείτε την ενσωμάτωση τέτοιων φυσικών διεργασιών στις μελλοντικές κλιματικές προβολές;
