«Σε ορισμένες περιπτώσεις, έχει μετατραπεί σε εργαλείο γεωπολιτικού εξαναγκασμού», γράφει ο Κυριάκος Μητσοτάκης για τη μετανάστευση, ζητώντας από την Ευρωπαϊκή Ένωση έναν νέο μηχανισμό έκτακτης ανάγκης. Σε άρθρο του στο Politico, πριν από την έκτακτη τηλεδιάσκεψη της ΕΕ για την κατάσταση στη Θέουτα, ο πρωθυπουργός προτείνει ειδικούς κανόνες για μαζικές και οργανωμένες αφίξεις, ακόμη και προσωρινή αναστολή της υποβολής αιτήσεων ασύλου από νεοαφιχθέντες. Παράλληλα, υπογραμμίζει ότι κάθε παρέκκλιση πρέπει να είναι αναλογική, αυστηρά ελεγχόμενη και σύμφωνη με τις νομικές υποχρεώσεις της Ένωσης.
- Ο πρωθυπουργός θεωρεί ότι το ισχύον ευρωπαϊκό πλαίσιο δεν καλύπτει επαρκώς την εργαλειοποίηση της μετανάστευσης.
- Προτείνει μηχανισμό που θα ενεργοποιείται βάσει ποσοτικών και ποιοτικών κριτηρίων.
- Το σχέδιο περιλαμβάνει ταχείες διαδικασίες και επιστροφές όσων δεν δικαιούνται διεθνή προστασία.
- Ο Κυριάκος Μητσοτάκης διευκρινίζει ότι τα αίτια των πρόσφατων γεγονότων στη Θέουτα δεν είναι ακόμη γνωστά.
«Το περιβάλλον ασφάλειας της Ευρώπης έχει αλλάξει»
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης εντάσσει την εργαλειοποίηση της μετανάστευσης στο ευρύτερο πεδίο των υβριδικών πιέσεων, δίπλα στις συμβατικές στρατιωτικές απειλές και τις κυβερνοεπιθέσεις. Κατά την άποψή του, κρατικοί ή μη κρατικοί δρώντες μπορούν να οργανώνουν, να ενισχύουν ή να διευκολύνουν μεταναστευτικές ροές, επιδιώκοντας πολιτικές παραχωρήσεις ή δοκιμάζοντας τη συνοχή της ΕΕ.
«Οι τυποποιημένες διαδικασίες της Ευρώπης δεν αντιμετωπίζουν επαρκώς τα σενάρια στα οποία το άσυλο χρησιμοποιείται ως μέσο για την άσκηση υβριδικής πίεσης», υποστηρίζει.
Αναφερόμενος στη Θέουτα, επισημαίνει ότι η μετανάστευση δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως ανθρωπιστικό ή διαχειριστικό ζήτημα. Ταυτόχρονα, αποφεύγει να αποδώσει συγκεκριμένη αιτία στα πρόσφατα γεγονότα, σημειώνοντας ότι αυτή δεν έχει ακόμη αποσαφηνιστεί.
Ως προηγούμενες περιπτώσεις παραθέτει τον Έβρο το 2020 και τις πιέσεις που αντιμετώπισαν το 2021 η Λιθουανία, η Πολωνία και η Λετονία στα σύνορά τους με τη Λευκορωσία. Περιγράφει τέτοια επεισόδια ως αιφνίδιες, μαζικές και συχνά συντονισμένες μετακινήσεις, οι οποίες μπορεί να φθάσουν τις δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους μέσα σε λίγες ημέρες.
Η πρόταση προβλέπει έκτακτες αλλαγές στις διαδικασίες ασύλου
Ο πρωθυπουργός αναγνωρίζει ότι το Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο έχει ενισχύσει την ευελιξία των διαδικασιών και την αλληλεγγύη μεταξύ των κρατών-μελών. Υποστηρίζει, ωστόσο, ότι σχεδιάστηκε για πιέσεις που παραμένουν διαχειρίσιμες και όχι για ροές οι οποίες χρησιμοποιούνται ως μέσο άσκησης πίεσης.
Ο μηχανισμός που εισηγείται θα ενεργοποιείται με σαφή κριτήρια. Σε αυτά θα περιλαμβάνονται η κλίμακα και η ταχύτητα των αφίξεων σε σχέση με τη δυνατότητα υποδοχής κάθε χώρας, καθώς και ενδείξεις συντονισμού ή εμπλοκής τρίτων χωρών και οργανωμένων εγκληματικών δικτύων.
Με την ενεργοποίησή του, ο Κυριάκος Μητσοτάκης προτείνει επιχειρησιακή συνδρομή από ευρωπαϊκούς οργανισμούς, οικονομική και τεχνική βοήθεια, συντονισμένες επιστροφές και προσωρινές προσαρμογές στις συνήθεις διαδικασίες. Οι ταχύρρυθμες εξετάσεις αιτημάτων θα διατηρούνταν, ιδίως για αιτούντες από χώρες με χαμηλά ποσοστά αναγνώρισης διεθνούς προστασίας.
Η πιο ουσιαστική αλλαγή θα ήταν η δυνατότητα προσωρινής αναστολής της υποβολής νέων αιτήσεων ασύλου σε εξαιρετικές περιπτώσεις μαζικής και δυσανάλογης πίεσης.
Αυτό σημαίνει ότι η συζήτηση δεν αφορά μόνο πρόσθετη φύλαξη ή χρηματοδότηση, αλλά πιθανή μεταβολή του τρόπου πρόσβασης στις συνήθεις διαδικασίες ασύλου. Για χώρες εξωτερικών συνόρων όπως η Ελλάδα, το κρίσιμο πρακτικό ζήτημα θα ήταν ποιος διαπιστώνει ότι πληρούνται οι προϋποθέσεις και ποιοι ευρωπαϊκοί έλεγχοι θα συνοδεύουν την εφαρμογή του μέτρου.
Η νομιμότητα τίθεται στο επίκεντρο της πρότασης
«Δεν πρόκειται για εγκατάλειψη των ευρωπαϊκών αξιών, αλλά για αναγκαία προσαρμογή στις νέες πραγματικότητες», γράφει ο πρωθυπουργός. Επιμένει ότι οι έκτακτες ρυθμίσεις πρέπει να εφαρμόζονται υπό αυστηρούς όρους και σε πλήρη συμμόρφωση με το ευρωπαϊκό και το διεθνές δίκαιο.
Το Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο αποτελεί το κοινό πλαίσιο με το οποίο η ΕΕ επιχειρεί να συνδυάσει εξέταση αιτημάτων, διαχείριση των εξωτερικών συνόρων και κατανομή ευθύνης μεταξύ των κρατών. Η πρόταση Μητσοτάκη ανοίγει επομένως μια διαφορετική συζήτηση: αν απαιτείται ένα διακριτό καθεστώς για εξαιρετικές συνθήκες και πόσο στενά πρέπει να οριστούν τα όριά του ώστε η εξαίρεση να μη μετατραπεί σε συνήθη πρακτική.
Θεωρείτε ότι η ΕΕ χρειάζεται ειδικό καθεστώς για την εργαλειοποίηση της μετανάστευσης ή ότι επαρκούν οι υπάρχοντες κανόνες ασύλου;
